آیا تنیس باعث افزایش قد میشود؟ با دیدن اسطورههای قدبلند این رشته، منطقی است که فکر کنیم تنیس برای افزایش قد یک راهحل مخفی است. در این مقاله تخصصی از تاپ اسپین اسپرت، ما باتکیهبر دانش فیزیولوژی و ژنتیک، این باور عمومی را زیر ذرهبین قرار میدهیم. اگر به دنبال پاسخی روشن درباره تنیس برای قد خود یا فرزندانتان هستید، ادامه این مطلب را دنبال کنید.
عوامل اصلی تعیینکننده قد نهایی
برای درک اینکه آیا تنیس قد را بلند میکند یا نه نخست باید مکانیسمهای رشد قدی را بشناسیم. این مکانیسمها دو محدودیت اصلی برای ورزش ایجاد میکنند:
1- حاکمیت ژنتیک روی سقف قدی افراد
شواهد و آزمایشهای علمیای که در کلینیکهای تخصصی همچون مایا و انجمن فیزیولوژی آمریکا انجام شده، نشان میدهد که ژنتیک اصلیترین عامل تعیینکننده قد نهایی یک فرد است. طبق برآورد دانشمندان وراثت حدود ۶۰ تا ۸۰ درصد از میزان رشد قدی فرد را تعیین میکند.
به بیان دیگر هر فرد یک پتانسیل قدی ژنتیکی دارد که رسیدن به قدی فراتر از این محدوده، عملاً غیرممکن است؛ بنابراین، انتظار هرگونه افزایش قد معجزهآسای ناشی از ورزش، مغایر با مبانی فیزیولوژی رشد است.
2- مکانیسمهای فیزیولوژیک رشد استخوانی و صفحات رشد
رشد طولی استخوانها که باعث افزایش قد میشود در بخشهایی به نام صفحات رشد اپیفیزال در دوران کودکی و نوجوانی رخ میدهد.
هورمون رشد (GH) که از غده هیپوفیز ترشح میشود، اصلیترین عامل در تحریک این صفحات است. پس از بلوغ یعنی معمولاً ۱۸ تا ۲۱ سالگی، صفحات رشد به طور کامل بسته یا فیوز میشوند. بنابراین، پاسخ به سوال آیا تنیس قد را بلند میکند در بزرگسالی، خیر است.
مقایسه تأثیر تنیس بر رشد قد با دیگر ورزشها
برای تحلیل اثرات تنیس برای قد، باید ببینیم این ورزش چقدر از مکانیسمهای تحریک رشد را فعال میکند:
1. ورزشهای پرشی و ضربهای
ورزشهایی مانند بسکتبال و طناب زدن، با ایجاد ضربه و فشار عمودی تکراری بر انتهای استخوانها، صفحات رشد را تحریک میکنند و ترشح هورمون رشد را فعال میسازند..
جایگاه تنیس: پرشهای عمودی در تنیس محدود به اجرای سرویس است. این پرشها تا حدی صفحات رشد را فعال میکنند، اما تعداد و تکرار آنها بهاندازه ورزشهای پرشی اصلی نیست. در حالی که ورزشهایی مانند بدمینتون، ماهیت پرشی بالاتری دارند. برای مقایسه دقیقتر، نگاهی به مقاله تفاوت بدمینتون و تنیس بیندازید.
2. ورزشهای کششی و دکمپرشن (کاهش فشار)
ورزشهایی مانند شنا بهویژه کرال و پروانه با حذف فشار گرانشی و ایجاد کشش مداوم به باز شدن دیسکهای بین مهرهای کمک میکنند و میتوانند منجر به افزایش قد موقت یا ظاهری در ستون فقرات شوند.
جایگاه تنیس: تنیس یک ورزش کششی – محوری نیست. حرکتهای اصلی این ورزش شامل چرخش و جابهجاییهای جانبی است که روی پایداری عضلات مرکزی تمرکز دارد تا کشش خالص محوری.
تنیس چگونه قد ظاهری را بیشتر میکند؟
بر اساس مواردی که در بخشهای قبل ذکر شد، مهمترین فایده تنیس برای قد، نه در رشد طولی استخوانها، بلکه در اصلاح وضعیت بدنی فرد نهفته است. تنیس به اشکال زیر این تغییر را ایجاد میکند:
-
تقویت عضلات مرکزی (Core)
عضلات مرکزی برای یک تنیسباز حیاتی هستند. این عضلات هم برای اجرای ضربات قوی و انتقال نیرو ضروریاند، هم نقش کمربند محافظ ستون فقرات را ایفا میکنند. تمرینات Core در تنیس مانند انواع پلانک و کرانچ به بهبود پایداری ستون فقرات کمک شایانی میکنند.
-
اصلاح ناهنجاریهای قامتی
ناهنجاریهای وضعیتی مانند قوز پشتی یا گودی کمر باعث میشوند فرد به طور غیرواقعی کوتاهتر از قد ژنتیکی خود به نظر برسد.
تقویت شدید عضلات Core به صافشدن ستون فقرات و اصلاح این ناهنجاریها کمک میکند. اگر یک ورزشکار تنیس با قامت نامناسب شروع کند، با تمرینات منظم چند میلیمتر تا چند سانتیمتر افزایش قد خواهد داشت.
آیا سرویس تنیس باعث کشیدگی ستون فقرات میشود؟ (باور غلط رایج)
برخی گمان میکنند که حرکات کششی سرویس تنیس منجر به کشیدگی و افزایش قد میشود. تحلیلهای دقیق بیومکانیکی مانند مدلی که در پژوهش آکادمیک مرکز ملی اطلاعات بیوتکنولوژی (NCBI) منتشر شده نشان میدهد که اجرای سرویس یک حرکت پرفشار و نامتقارن است، نه کششی:
- حرکت سرویس شامل فازهای پرفشار است، بهویژه در مرحله شتابگیری. در این حرکت ستون فقرات کمری به طور همزمان به حالت هایپر اکستنشن (خمشدن بیش از حد به عقب) و فلکشن جانبی (خمشدن به پهلو) میرود.
- مطالعات نشان میدهند که بارهای فشاری بر ستون فقرات در حین سرویس تنیس میتواند بسیار بالا باشد. این فشار مشابه فشردگی موقتی است که در حین اجرای اسکوات با وزنه سنگین رخ میدهد.
- این فشارها منجر به عدم تعادلهای جدی، مانند آتروفی عضلانی در ناحیه روتاتور کاف شود که در ژورنال تخصصی فیزیوتراپی ورزشی مورد بررسی قرار گرفته است.
چرا تنیسبازان حرفهای قدبلند هستند؟
برای پاسخ نهایی به این پرسش که آیا تنیس باعث افزایش قد میشود، باید پدیده سوگیری انتخاب را بشناسیم.
دادههای آماری تورهای حرفهای ATP و WTA نشان میدهد که بازیکنان تنیس به طور میانگین قد بسیار بالاتری نسبت به جمعیت عمومی دارند.
- آمار ATP (مردان): قد متوسط بازیکنان مرد تنیس حدود ۱۸۴.۰۶ سانتیمتر است که بالاتر از میانگین جهانی است.
- آمار WTA (زنان): قد متوسط بازیکنان زن در تور WTA تقریباً ۱۷۴ سانتیمتر است.
وجود میانگین قد بالاتر میان بهترین بازیکنان تنیس مرد در جهان، اغلب بهاشتباه به این معنا تعبیر میشود که تنیس و افزایش قد رابطهای مستقیم دارند. اما این یک نتیجهگیری نادرست است چرا که قد بلند علت است، نه معلول.
قد بلند یک مزیت رقابتی است. بازیکنان بلندتر میتوانند توپ را از ارتفاع بالاتری سرویس بزنند و زمین را مؤثرتر پوشش دهند. این مزایای بیومکانیکی، شانس ورزشکاران بلندقد را برای موفقیت در سطح بالا افزایش میدهد.
به بیان سادهتر، قد بلند بودن یک عامل موفقیت در تنیس است، نه نتیجه تمرین در این ورزش.
نکات ایمنی و محدودیتها
برای اطمینان از اینکه تنیس برای قد و سلامت کلی ورزشکاران جوان مفید است، توصیههای زیر را موردتوجه قرار دهید:
- تمرکز بر تقویت عضلات مرکزی (Core): تقویت Core مهمترین راهکار برای محافظت از ستون فقرات و به حداکثر رساندن قد ظاهری از طریق حفظ وضعیت بدنی صحیح است.
- انجام تمرینات جبرانی و تعادلی: برنامه تمرینی باید شامل تمرینات کششی متعادلکننده (مانند یوگا و پیلاتس) باشد تا با اثرات فشاری و عدم تقارن ناشی از سرویس مقابله کند و از عدم تعادل عضلانی جلوگیری شود.
- والدین و مربیان باید بر مزایای بازی تنیس برای بدن، مانند افزایش هوشیاری، تقویت مهارتهای حرکتی و بهبود سلامت روان تأکید کنند. این اهداف باید انگیزههای اصلی باشند، نه صرفاً رسیدن به فواید تنیس برای قد.
سخن پایانی
در پایان این تحلیل دقیق و مبتنی بر واقعیت، باید نتیجه بگیریم که افسانه تنیس و افزایش قد، هرچند جذاب است؛ اما با حقایق علمی همخوانی چندانی ندارد. ژنتیک، تغذیه و خواب، بازیگران اصلی در افزایش قد هستند. تنها افزایش قد با تنیس ظاهری، از طریق بهبود وضعیت بدن امکانپذیر است.
پرسشهای متداول
اگر تنیسباز حرفهای شوم، آیا قد من از ۱۷۰ به ۱۸۲ سانتیمتر میرسد؟
خیر، تنیس مستقیماً قد شما را افزایش نمیدهد؛ رشد قد اغلب ژنتیکی است. حرکات کششی و تقویت عضلات مرکزی در تنیس باعث صافشدن ستون فقرات شما شده و ۱-۲ سانتیمتر قد ظاهری اضافه میکنید.
فرزند ۱۲ساله من تنیس بازی میکند، آیا بازوهایش بلندتر و قدش بیشتر رشد میکند؟
تنیس صفحات رشد استخوان را تغییر نمیدهد، اما استقامت و عضلات را تقویت میکند که برای سلامتی کلی مفید است.
چرا قدبلندهایی مثل دلپوترو در تنیس زیاد هستند؟ آیا تنیس قد آنها را بلند میکند؟
تنیس قد را افزایش نمیدهد؛ این یک انتخاب طبیعی است، زیرا قدبلندها در تنیس رقابتی موفقترند.
اگر بعد از ۱۸ سالگی تنیس را شروع کنم، آیا هنوز میتوانم ۵ سانتیمتر قد بکشم؟
خیر، بعد از بستهشدن صفحات رشد استخوانی (حدود ۱۸ تا ۲۱ سالگی)، افزایش قد استخوانی با هیچ ورزشی ممکن نیست. تنها چیزی که میتوانید به دست آورید، بهبود وضعیت بدنی است که شما را کمی کشیدهتر نشان میدهد.
آیا پرشهای تنیس HGH (هورمون رشد) ترشح میکند و باعث افزایش قد میشود؟
این پرشها کمی هورمون رشد را تحریک میکنند، اما تأثیر آن برای افزایش محسوس قد کافی نیست. این باور یک افسانه ورزشی است و 80 درصد قد نهایی شما ژنتیکی است.
