شاید با خودتان فکر کنید که با وجود چهار گرند اسلم به عنوان معتبرترین تورنمنتهای تنیس در جهان، دیگر چه نیازی به یک تورنمنت پایانی است؟ گرند اسلمها قهرمانان دوهفتهای را معرفی میکنند، اما کدام بازیکن آنقدر آماده بوده که توانسته در تمام طول سال در اوج باقی بماند و لقب «بهترینِ بهترینها» را از آن خود کند؟ مسابقات پایان فصل ATP یا ATP Finals که نقطه اوج فصل تور ATP است، به تمام این نیازها پاسخ میدهد. در این مقاله تاپ اسپین اسپرت به بررسی تاریخچه، قوانین هوشمندانه، سبک بازی و برترین رکوردها و لحظات این رقابتها میپردازیم.
تاریخچه تورنمنت پایان فصل تنیس مردان
فینال ATP آینهای از تکامل ورزش تنیس در نیمقرن گذشته است. هر تغییر نام و مکانی در این مسابقات داستانی از تلاش برای فتح بازارهای جدید و افزایش جذابیت جهانی این ورزش است.ایده این مسابقات در سال ۱۹۷۰ با نام «The Masters» در توکیو متولد شد. در سالهای اول این مسابقات جای ثابتی نداشت و در شهرهایی چون پاریس، بارسلون و بوستون برگزار میشد.از سال ۱۹۷۷، سالن نمادین مدیسون اسکوئر گاردن نیویورک به مدت ۱۳ سال میزبان ثابت این رویداد شد و به لطف ستارگانی چون جیمی کانرز و جان مکانرو، اعتبار آن را جهانی کرد.
در دهه ۹۰ میلادی این رقابتها را با نام «قهرمانی جهان ATP» به آلمان منتقل کردند تا از محبوبیت فوقالعاده بوریس بکر استفاده کنند. این دهه صحنه رقابتهای حماسی او با پیت سمپراس بود.با ورود به هزاره جدید، تورنمنت با نام «جام مسترز تنیس» چهرهای جهانیتر به خود گرفت و با برگزاری در شهرهایی مانند شانگهای استراتژی فتح بازار آسیا را هم بهخوبی کلید زد.
انتقال مسابقات به سالن O2 لندن، اوج موفقیت تجاری تورنمنت پایان فصل تنیس مردان بود. این سالن بزرگ مسابقات را به یک رویداد ورزشی – سرگرمی با حالوهوای کنسرتهای بزرگ تبدیل کرد. این دوره تحت سلطه کامل راجر فدرر و نواک جوکوویچ بود. از سال ۲۰۲۱ شهر تورین ایتالیا میزبانی این رقابتها را بر عهده گرفته است تا با تکیه بر فرهنگ غنی تنیس در این کشور، راه موفقیت تجاری را ادامه دهد.
ATP Finals چه موقع از سال و کجا برگزار میشود؟
تور ATP Finals مردان معمولاً در ماه نوامبر هر سال برگزار و تاریخ دقیق آن بر اساس تقویم تور ATP مشخص میشود؛ مثلاً در سال 2025 این رقابتها از 9 تا 16 نوامبر برگزار خواهد شد. میزبان فینال ATP برای دورههای چندساله انتخاب میشود، اما این شهر ممکن است پس از پایان قرارداد تغییر کند. انتخاب میزبان ATP Finals بر پایه قابلیت فنی، مالی و تبلیغاتی همراه با توافق دوسویه بین ATP و شهر میزبان صورت میگیرد.
برای مثال از سال 2021 به مدت پنج سال متوالی این مسابقات در سالن اینالپی تورین (Inalpi Arena) در ایتالیا برگزار میشود. این مکانها معمولاً سالنهای سرپوشیده با امکان برگزاری مسابقات روی زمین تنیس سخت هستند که لازمه این مسابقات است.
سازمانهای تصمیمگیرنده اصلی در رابطه با برگزاری و مدیریت فینال ATP مردان عبارتند از:
- انجمن تنیس حرفهای مردان (ATP)
- کمیتههای اجرایی ATP
- شرکای تجاری تورنمنت
ساختار و قوانین مسابقات فینال ATP
فینال ATP در کنار رعایت قوانین و مقررات بازی تنیس، فرمتی کاملاً متفاوت از سایر تورنمنتها دارد؛ ساختاری که هم به بازیکنان شانس دوباره میدهد و هم هیچ حاشیه امنی برای بزرگان باقی نمیگذارد.
- مرحله گروهی:
هشت بازیکن برتر فصل به دو گروه چهارنفره تقسیم میشوند. هر بازیکن در گروه خود سه مسابقه انجام میدهد. این یعنی برخلاف سایر مسابقات که با یک باخت حذف میشوید، اینجا شانس جبران وجود دارد. این فرمت به تماشاگران فرصت میدهد تا حداقل سه بار شاهد بازی ستارههای محبوب خود باشند.
- مرحله حذفی:
پس از پایان بازیهای گروهی، دو نفر برتر هر گروه به مرحله نیمهنهایی صعود میکنند. برنده گروه A با نفر دوم گروه B و برنده گروه B با نفر دوم گروه A روبرو میشود. برندگان این دو مسابقه فینال را برگزار میکنند. جالب اینجاست که یک بازیکن میتواند حتی با یک شکست در مرحله گروهی قهرمان مسابقات شود.
نوع زمین و شرایط بازی فینال ATP
تورنمنت به طور انحصاری روی زمین سخت داخل سالن (Indoor Hard Court) برگزار میشود. بر خلاف دیگر انواع زمین تنیس، هارد کورت ها سریع هستند و جهش توپ در آنها قابلپیشبینی است. ساخت زمین تنیس باید بر اساس ابعاد زمین مطابق قوانین رسمی تنیس انجام گیرد. (برای تکنفره ۲۳.۷۷ متر طول و ۸.۲۳ متر عرض و برای دونفره با عرض ۱۰.۹۷ متر). در زمین مرکزی خطها باید سفید و نورپردازی سالن باید یکنواخت و با شدت مناسب برای پخش تلویزیونی باشد.
سرعت زمین در این مسابقات معمولاً سریعتر از میانگین تور ATP است. تغییرات در شرایط زمین یا محیط بازی باید با تایید ATP انجام شود.
مهمترین ویژگی این مسابقات، حذف کامل عوامل طبیعی مانند باد، آفتاب یا رطوبت است. این شرایط یک محیط خالص را برای بازی تنیس فراهم میکند که به نفع بازیکنان با سرویسهای قدرتمند و سبک بازی تهاجمی است. تفاوت زمینهای خاکی، چمن و هارد کورت به ما نشان میدهد که چرا شرایط خاص این تورنمنت، کار را برای بازیکنی مانند رافائل نادال که سبک بازیاش متکی بر دفاع و ضربات سنگین با تاپاسپین است دشوار کرده است.
معیار انتخاب بازیکنان در ATP Finals
راهیابی به فینال ATP یک دستاورد بزرگ و نیازمند عملکردی درخشان در تمام طول فصل است. معیارهای انتخاب بازیکنان برای حضور در ATP Finals مردان بهصورت زیر است:
- هفت بازیکن برتر در ردهبندی ATP Race to Turin پس از پایان آخرین هفته تور ATP به طور خودکار واجد شرایط میشوند.
- جایگاه هشتم به بازیکنی اختصاص مییابد که قهرمان یکی از گرند اسلمهای سال باشد و در ردهبندی فصلی (Race) جایگاهی بین ۸ تا ۲۰ داشته باشد.
- اگر بیش از یک قهرمان گراند اسلم در رتبههای 8 تا 20 وجود داشته باشد، بازیکن یا تیم با رتبه بالاتر جایگاه هشتم را میگیرد و نفر بعدی به عنوان جایگزین اول انتخاب میشود.
- در صورتی که هیچ قهرمان گرند اسلمی در ردههای ۸ تا ۲۰ رنکینگ فصلی (Race) وجود نداشته باشد، آنگاه جایگاه هشتم بهسادگی به بازیکنی میرسد که در همین رنکینگ فصلی در رتبه هشتم قرار دارد.
- دو بازیکن جایگزین نیز تعیین میشوند تا در صورت انصراف یا مصدومیت بازیکنان اصلی بتوانند جایگزین شوند.
قهرمانان برجسته
فینال ATP مردان همیشه صحنه درخشش نامآورترین بازیکنان تاریخ تنیس بوده است. برگ برنده از آن بازیکنانی خواهد بود که سبک بازی تهاجمی آنها با شرایط سریع داخل سالن و زمین تنیس سخت کاملاً سازگار است.
فهرست قهرمانان زیر نشان میدهد که برای پیروزی در این مسابقات، باید مهارتهای تخصصی در بالاترین سطح داشته باشید. جدولی که با فهرست معرفی بهترین بازیکنان تنیس مرد در جهان همپوشانی زیادی دارد:
|
نام بازیکن |
تعداد قهرمانی | سالهای قهرمانی |
|
نواک جوکوویچ |
7 |
2008, 2012, 2013, 2014, 2015, 2022, 2023 |
|
راجر فدرر |
6 |
2003, 2004, 2006, 2007, 2010, 2011 |
|
ایوان لندل |
5 |
1981, 1982, 1985, 1986, 1987 |
| پیت سمپراس |
5 |
1991, 1994, 1996, 1997, 1999 |
|
ایلیه ناستاسه |
4 |
1971, 1972, 1973, 1975 |
نوع جوایز و امتیازات رنکینگ در تورنمنت پایان فصل تنیس مردان
فینال ATP از نظر مالی و تأثیر بر رنکینگ جهانی تنیسورها، یکی از مهمترین رویدادهای ورزشی جهان است.
مجموع جوایز نقدی این تورنمنت به میلیونها دلار میرسد. ساختار پرداخت بهشکلی است که هر برد در مرحله گروهی نیز صدها هزار دلار جایزه دارد.
یک قهرمان شکستناپذیر در فینال ATP میتواند حداکثر ۱۵۰۰ امتیاز کسب کند که پس از گرند اسلمها بیشترین امتیاز ممکن است. این امتیازات معمولاً برای کسب رتبه شماره یک پایان سال ورزش تنیس، بسیار مهم و سرنوشتساز است.
اهمیت رسانهای و فرهنگی فینال ATP
این مسابقات به لطف پخش زنده و پوشش رسانهای گسترده، در کانون توجه بینالمللی قرار دارد و با ایجاد موجی از هیجان، در گسترش جایگاه ورزش تنیس در سراسر جهان نقش داشته است. علاوه بر رقابت بین بازیکنان، تورنمنت آخر فصل تنیس مردان، تجلیگاه ارزشهای والای ورزشی چون احترام متقابل، رقابت جوانمردانه و گرامیداشت سنتهای این رشته اصیل است.
میزبانی این مسابقات برای کشورها فرصتی است تا فرهنگ و جاذبههای منحصربهفرد خود را در برابر دیگر جهانیان به تصویر بکشند. برای مثال شهر تورین به عنوان میزبان کنونی این مسابقات توانسته است فرهنگ غنی، هنر بیبدیل و حتی غذاهای سنتی خود را در مقیاسی جهانی معرفی کند.
فینال ATP میتواند به تقویت پیوندهای اجتماعی، ترویج روزافزون تنیس و ثبت لحظاتی ماندگار در حافظه فرهنگی ورزش جهان بپردازد؛ خاطراتی که هم برای بازیکنان و هم هواداران تنیس برای همیشه باقی خواهد ماند.
رکوردها و لحظات ماندگار در ATP Finals
ثبت رکوردها و لحظههای خاص در ATP Finals ، آن را به یک رویداد نمادین با جایگاهی ویژه در دنیای تنیس تبدیل کرده است. در ادامه برخی از معروفترین این موارد اشاره میکنیم:
- رکورد بیشترین عناوین قهرمانی در بخش انفرادی:
این رتبه متعلق به نوواک جوکوویچ با 7 عنوان است، پس از او راجر فدرر با 6 و ایوان لندل و پیت سامپراس با 5 عنوان قرار دارند. - رکورد بیشترین قهرمانی پیاپی:
متعلق به نوواک جوکوویچ با 4 قهرمانی متوالی است و بازیکنانی مانند ایلی ناستاسه و ایوان لندل نیز با 3 قهرمانی پیاپی در این فهرست جای دارند. - رکورد بیشترین فینالها در ATP Finals:
راجر فدرر با 10 فینال در جایگاه اول و نوواک جوکوویچ با 9 فینال در رتبه دوم قرار دارد. - رکورد بیشترین عنوان قهرمانی در بخش دونفره:
به پیتر فلمینگ و جان مکانرو با 7 عنوان مشترک تعلق دارد. - پیرترین و جوانترین قهرمانان ATP Finals:
جان مکانرو جوانترین قهرمان با 19 سال و 10 ماه و نوواک جوکوویچ پیرترین قهرمان با 36 سال و 5 ماه هستند.
لحظات ماندگار تاریخ ATP Finals شامل مسابقات حساس و نزدیک، بازگشتهای بزرگ و بازیهای بینظیر بازیکنان برجسته است. مثل:
- رقابتهای میان فدرر، نادال و جوکوویچ
- فینال ۲۰۰۵ و بازگشت رؤیایی نعلبندیان مقابل فدرر
- فینال ۲۰۱۶ نبرد ماری و جوکوویچ
سخن پایانی
فینال ATP نقطه پایانی بر روایت یک سال تلاش، شکست و پیروزی در ورزش تنیس است و با معرفی قهرمانِ قهرمانان، پرونده فصل را به باشکوهترین شکل ممکن میبندد. تورنمنت پایان فصل تنیس مردان معیاری برای سنجش عظمت و توانایی قهرمانان تنیس بوده و هر سال، با معرفی یک قهرمان جدید یا تثبیت یک اسطوره، فصل تازهای به کتاب تاریخ تنیس اضافه میکند.
سؤالات متداول
آیا مسابقات پایان فصل تنیس مردان همیشه روی زمین سخت برگزار شده است؟
خیر، در مسابقات سال ۱۹۷۴ در ملبورن استرالیا روی زمین چمن برگزار شد که تنها باری است که تورنمنت روی سطحی غیر از انواع زمین سخت انجام شده است.
چرا رافائل نادال هرگز قهرمان ATP Finals نشده است؟
دلیل اصلی، برگزاری مداوم مسابقات روی زمینهای تنیس داخل سالن است که با سبک بازی نادال یعنی تاپاسپین های سنگین و دفاع بینقص در زمینهای خاکی، سازگاری کمتری دارد.
آیا یک بازیکن میتواند با یک یا حتی دو شکست در ATP Finals قهرمان شود؟
بله، ساختار گروهی این اجازه را میدهد. هرچند بسیار نادر است، اما یک بازیکن در شرایط خاص و بسته به نتایج سایر بازیها، میتواند حتی با یک برد و دو شکست نیز از گروه خود صعود کند.
فرمت مسابقات ATP Finals چگونه است؟
مسابقات بهصورت گروهی با دو گروه چهارنفره برگزار میشود، هر بازیکن با سه نفر دیگر در گروه خود بازی میکند و سپس دو بهترین بازیکن هر گروه به نیمهنهایی صعود میکنند.
آیا ممکن است یک بازیکن ذخیره در پایان فصل تنیس مردان قهرمان شود؟
بله، این اتفاق تقریباً رخ داده است. دیوید نعلبندیان در سال ۲۰۰۵ به عنوان بازیکن ذخیره وارد مسابقات شد و توانست تا قهرمانی پیش برود.
