در ورزش تنیس، تنها مسابقات رسمی ATP و WTA سرنوشت بازیکنان را رقم نمیزنند. در کنار این رقابتهای هفتگی، تورنمنتهای خاص و چندساله مانند المپیک، یونیورسیاد و جام هاپمن، اعتباری متفاوت و جایگاهی ویژه دارند. این رویدادها، هرکدام به دلایلی منحصربهفرد هستند و حتی از نظر اهمیت در کارنامه بازیکنان از برخی رقابتهای اصلی نیز بالاتر هستند. در این مقاله از تاپ اسپین اسپرت به بررسی و معرفی این مسابقات خاص پرداختهایم.
مسابقات المپیک تنیس
ورزش تنیس در سال 1988 به طور رسمی وارد مسابقات المپیک شد. این کار نقش مهمی در توسعه و محبوبیت ورزش تنیس داشته و به شدت به افتخارات بازیکنان اضافه کرده است. المپیک امتیاز ATP و WTA ندارد، اما در کارنامه بازیکنان جایگاهی بالاتر از بسیاری از تورنمنتها دارد و لحظات تاریخی ماندگاری برایشان رقم میزند. برای مثال بازیکنان بزرگی مانند اندی ماری و آنجلیک کربر دوران ورزشی خود را با مدالهای المپیکی به پایان رساندهاند.
پیشنهاد میکنیم مقالات تورنمنتهای رسمی ATP و تورنمنتهای رسمی WTA را مطالعه کنید.
یونیورسیاد: بازیهای جهانی دانشجویان و نقش آن در کشف استعدادها
Universiade یا بازیهای جهانی دانشجویان یکی از قدیمیترین مسابقات تنیس در چارچوب ورزشهای دانشگاهی است که از سال 1959 آغاز شد. این بازیها هر دو سال یک بار در شهرهای مختلف از کشورهای جهان برگزار شده و بعد از المپیک بزرگترین تعداد بازیکنان و مسابقات را از آن خود کرده است.
بازیهای آسیایی: مهمترین رقابت چندرشتهای قاره آسیا
تنیس از سال 1958 در برنامه رسمی بازیهای آسیایی جای گرفته و تقریباً تا اکنون همه مسابقات آن برگزار شده است. این مسابقات مهمترین رویداد چندرشتهای برای قاره آسیا به شمار میرود و تیمها و بازیکنان بزرگی از کشورهای مختلف آسیایی در آن شرکت میکنند. بازیهای آسیایی در کنار تورهای ATP و WTA، فرصت بزرگی برای بازیکنان آسیایی برای کسب اعتبار و تجربه بینالمللی فراهم میکند.
بازیهای پان امریکن میدان بزرگ ورزشکاران قاره آمریکا
بازیهای پان امریکن (Pan American Games) از سال 1951 در تقویم ورزشی قاره آمریکا گنجانده شده و شامل بخشهای انفرادی و دوبل مردان و زنان است. این مسابقات هر چهار سال یکبار و درست یک سال قبل از المپیک تابستانی برگزار میشوند.
تنیس در بازیهای پان امریکن اگرچه امتیاز ATP یا WTA ندارد، اما برای بازیکنان آمریکایی سکوی پرشی مهم برای حضور در رقابتهای جهانی و آمادهسازی برای المپیک است.
سطح کلی این مسابقات پایینتر از تورنمنتهای اصلی ATP و WTA محسوب میشود، اما برای ورزشکاران آمریکایی بهانهای برای آمادهسازی و درخشش در عرصه جهانی است.
این رقابتها همزمان با تورهای اصلی برگزار میشوند و چون درست یک سال قبل از المپیک هستند، برای بازیکنان اهمیت ویژهای دارند.
جام هاپمن (Hopman Cup): تورنمنت مختلط و ویژه با فرمت منحصربهفرد
جام هاپمن (Hopman Cup) یک تورنمنت مختلط (زنانه و مردانه) بینالمللی تنیس از سال 1989 آغاز شده است که در آن هر تیم از یک بازیکن مرد و یک بازیکن زن از هر کشور در ترکیبهای مختلط بازی میکنند. این تورنمنت به طور رسمی توسط فدراسیون بینالمللی تنیس (ITF) برگزار میشود؛ اما نتایج آن برای رتبهبندی ATP و WTA محاسبه نمیشود.
در جام هاپمن تیمها به دو گروه تقسیم میشوند و با یکدیگر مسابقه میدهند. هر رقابت بین دو تیم شامل سه دیدار یعنی انفرادی مردان، انفرادی زنان و یک دوبل مختلط. هر برد هم یک امتیاز دارد. بازیها بهصورت بهترین سه ست اجرا میشود و ست سوم در صورت نیاز با سوپر تایبریک تعیین میگردد.
جام هاپمن تا سال 2019 هر سال در پرت استرالیا برگزار میشد، اما به دلیل تغییرات تقویم چند سالی متوقف شد و دوباره از ۲۰۲۳ در فرانسه و از ۲۰۲۵ در ایتالیا ادامه پیدا کرد.»
مسابقات نمایشی یا خاص (مثل Laver Cup یا جامهای خیریه)
مسابقات نمایشی تنیس مانند تورهای کوچکتر، رویدادهای دعوتی و مسابقات خیرخواهانه هستند که بیشتر جنبه سرگرمی، جذب حمایتهای مالی و خیریهای دارند. این مسابقات معمولاً در خارج از فصل یا بین تورنمنتهای رسمی برگزار میشوند تا جذابیت ورزش حفظ شود و ستارگان بزرگ در آن حضور پیدا کنند.
برخی مسابقات خیریه یا نمایشگاهی در سالهای اخیر موجب جذب بازیکنان بزرگ و استفاده از آنها برای فعالیتهای خیرخواهانه شده است.
تاریخچه ورزش تنیس در ایران نشان می دهد رویدادهایی مانند مسابقات خیریه باشگاه تنیس بهمنی گرمسار و جام مهرانه نیز در همین رده برگزار شدهاند.
تفاوت این رویدادها با تورنمنتهای رسمی ATP و WTA
مسابقات خاص و چندساله تنیس؛ خارج از چارچوب رسمی تور ATP و WTA برگزار میشوند و ساختار متفاوت و غیررسمیتری دارند. این رقابتها بیشتر برای اهداف سرگرمی، خیریه، نمایش توانمندیها یا مناسبتهای ویژه است و نمیتوان در آنها امتیاز برای رنکینگ کسب کرد.
در مسابقات خاص و چندساله تنیس تعداد شرکتکنندگان کمتر است و فرمت مسابقات هم نسبت به ATP و WTA سادهتر، کوتاهتر یا حتی گاهی تیمی است. زمانبندی و تعداد هم متغیر است و حتی برخی بازیها بهصورت سالانه یا در فواصل چند ساله برگزار میشود
این مسابقات با اینکه طرفداران خاص خودش را دارند و ستارگان بزرگ تنیس در آن بازی میکنند، اما از لحاظ جوایز و رسمی بودن با معتبرترین تورنمنتهای تنیس در جهان همچون ATP و WTA قابلمقایسه نیستند.
تأثیر مسابقات چندساله در اعتبار و کارنامه بازیکنان
این مسابقات میتواند اعتبار و کارنامه حرفهای بازیکنان را تقویت کند. برای مثال تورهای حرفهای مانند UTR Pro Tennis Tour در سال 2025 رکورد خوبی از تعداد مسابقات و بازیکنان ثبت کرده و علاوه بر کسب امتیاز رنکینگ، درآمد مالی برای بازیکنان و موسسات ذی نفع خود داشته است.
موفقیت در این مسابقات اعتمادبهنفس بازیکنان را بالا میبرد، مهارتهایشان را تقویت میکند و به برند شخصیشان اعتبار میدهد. این برنامهها و حمایتهای توسعهمحور مانند Grand Slam Player Development Programme نیز به بازیکنان جوان و محلی کمک میکنند تا از مسیرهای مسابقهای بینالمللی فرصتهای بیشتری کسب و جایزههای مالی قابلتوجهی دریافت کنند.
مدیران تورهای مهمی همچون ATP تأکید دارند که تورهای طولانیمدت و تعداد زیاد مسابقات موجب افزایش درآمد و سرمایهگذاری در ساختارهای بهتر میشود.
لحظات تاریخی و فراموشنشدنی
مسابقات خاص و خارج از چارچوب رسمی فدراسیون تنیس زنان و مردان لحظات تاریخی و فراموشنشدنی ثبت کرده است. ما در ادامه به پنج مورد از برجستهترین مسابقات نمایشگاهی و ویژه تنیس اشاره میکنیم:
- مسابقه The Battle of Surfaces در 2007 بین راجر فدرر و رافائل نادال بود که روی دو سطح مختلف چمن و خاک رس برگزار شد و جذابیت زیادی برای علاقهمندان به ارمغان آورد.
- مسابقه نمایشگاهی Match for Africa در 2020 که در شهر کیپ تاون برگزار شد و بازیکنان بزرگی همچون فدرر، نادال و همچنین چهرههای غیر ورزشی مانند بیل گیتس و ترور نوآ در آن حضور داشتند.
- مسابقه تیمی نمایشگاهی در سال 2010 که فدرر و پیتر سمپراس مقابل نادال و اندریه آغاسی بازی کردند، مسابقهای پرشور با فضای صمیمی و روحیه رقابتی خاص بود.
- مسابقه نمایشگاهی 2011 در دوحه که فدرر و نادال در یک زمین شناور روی آب بازی کردند. این مسابقه جنبه نمایشی و تفریحی داشت ولی از نظر زیباییشناسی بسیار چشمگیر شد.
- مسابقات خیریه و نمایشی در امارات متحده عربی. جایی که بازیکنان مطرح دنیا در فضاهای ویژه و غیرمعمول مسابقه میدهند و موجب جذب توریست و توجه جهانی میشوند.
برای آشنایی بیشتر با ستارههای این ورزش، میتوانید نگاهی هم به فهرست بهترین بازیکنان تنیس مرد در جهان بیندازید.
آینده و چشمانداز مسابقات چندساله در تنیس
فدراسیون بینالمللی تنیس (ITF) برنامههای جدیدی برای این نوع مسابقات در نظر گرفته که هدف اصلی آن بهبود شرایط مالی و رقابتی برای تنیسورها و افزایش جذابیت کلی ورزش تنیس است، مثل:
- افزایش جوایز نقدی: مجموع جوایز به ۳۵.۳ میلیون دلار
- تغییرات در تاریخ مسابقات
- بیشتر کردن تورنمنتها و تعداد مسابقات
- استفاده از پتانسیل مالی و جذب اسپانسرهای بیشتر
با وجود تمرکز روی بهبود وضعیت ورزشکاران و جذابیت اینگونه مسابقات، اما هنوز میان سازمانهای برگزارکننده گرند اسلمها و تورهای ATP و WTA بر سر نحوه تنظیم تقویم اختلافهایی وجود دارد که آینده دقیق مسابقات میتواند تغییر دهد.
بیشتر بخوانید: اهمیت تمرکز ذهنی در مسابقات تنیس
سخن پایانی
ورزش تنیس فراتر از امتیازها و رنکینگهای ATP و WTA است. مسابقات خاص و چندساله مانند المپیک، یونیورسیاد، بازیهای آسیایی و جامهاپمن، علاوه بر فرصت رقابت، اعتبار و تجربهای منحصر به فرد به بازیکنان میدهند. مسابقات نمایشی و خیریه نیز علاوه بر جنبه سرگرمی، فرصت معرفی بازیکنان و حمایت از اهداف اجتماعی را فراهم میکنند. این رویدادها نه تنها به تقویت مهارت و اعتمادبهنفس بازیکنان کمک میکنند، بلکه شخصیت ورزشی آنها را در سطح جهانی نشان میدهند؛ چیزی که تنها با قهرمانی در یک گرند اسلم به دست نمیآید.
